حدیث روز؛

راهکاری قرآنی برای جامعه‌ای سرشار از آرامش

 به گزارش پایگاه خبری اوشیدا، امیرالمؤمنین امام علی علیه‌السلام در نهج‌البلاغه نکاتی درباره «پاسخی نکوتر به نیکی دیگران» بیان می‌کنند که تقدیم شما فرهیختگان می‌شود:
 
 حکمت ۶۲:
 «إِذَا حُیِّیتَ بِتَحِیَّةٍ فَحَیِّ بِأَحْسَنَ مِنْهَا، وَ إِذَا أُسْدِیَتْ إِلَیْکَ یَدٌ فَکَافِئْهَا بِمَا یُرْبِی علی‌ها، وَ الْفَضْلُ مَعَ ذَلِکَ لِلْبَادِئِ.»
 
 ترجمه:
 چون تو را درود گفتند، در پاسخ، درودی بهتر گوی و چون دستی از سر احسان به‌سوی تو دراز شد، به احسانی بیشتر، پاداشش ده و فضیلت از آن کسی است که آغاز کرده است.
 
 شرح:
 
 پاداش برتر:
 امام (علیه‌السلام) در این کلام حکمت‌آمیز به یک اصل مهم قرآنی و اسلامی اشاره کرده می‌فرماید: «هنگامی که به تو تحیتی گویند به صورتی بهتر پاسخ‌گوی و هرگاه هدیه‌ای برای تو فرستند آن را به‌صورت افزون‌تر پاداش‌ده. بااین‌حال فضیلت از آن کسی است که ابتدا کرده است»؛ (إِذَا حُیِّیتَ بِتَحِیَّة فَحَیِّ بِأَحْسَنَ مِنْهَا، وَإِذَا أُسْدِیَتْ إِلَیْکَ یَدٌ فَکَافِئْهَا بِمَا یُرْبِی علی‌ها، وَالْفَضْلُ مَعَ ذَلِکَ لِلْبَادِی).
 اخلاق اسلامی می‌گوید هیچ کار خوبی را نباید بدون پاداش گذاشت؛ خواه سخن احترام آمیزی باشد یا اقدام عملی، بلکه بهتر آن است که پاداش برتری داشته باشد؛ مثلاً اگر کسی به ما بگوید «سلام علیکم» بهتر آن است که در پاسخ بگوییم «سلام‌علیکم و رحمت‌الله» و هرگاه کسی هدیه مختصری برای ما بفرستد ما در موقع مناسب هدیه بهتر و بیشتر برای او بفرستیم.
 این کار سبب می‌شود پیوند محبت و دوستی در میان افراد جامعه روزبه‌روز بیشتر شود و روح حق‌جویی و حق‌طلبی و حق‌شناسی تقویت گردد و زندگی در چنین جامعه‌ای بسیار توأم با آرامش خواهد بود.
 در حالات بزرگان اسلام نمونه‌های عملی این دستور به‌وضوح دیده می‌شود. از جمله این که یکی از راویان اخبار می‌گوید من نزد حسن بن علی (علیه‌السلام) بودم کنیزی بر آن حضرت وارد شد و دسته‌گلی تقدیم آن حضرت کرد. حضرت فرمود: «أنْتِ حُرُّ لِوَجْهِ اللّهِ تَعالی؛ تو برای خدا آزادی».
به‌این‌ترتیب حضرت در برابر اهدای یک دسته‌گل این کنیز را برای همیشه آزاد کرد.
 راوی می‌گوید عرض کردم او فقط یک دسته‌گل به شما داد که قیمت چندانی ندارد شما او را آزاد کردید. امام در پاسخ فرمود: «(هکذا) أدَّبَنی اللّهُ تَعالی؛ خداوند این گونه ما را تربیت‌کرده است». سپس امام آیه شریفه (وَإذا صُیِّبتم بِتَحِیَّة...) را تلاوت فرمود و افزود: این که خدا فرموده به‌صورت بهتر پاداش دهید بهتر از آن همین بود که او را آزاد کنم. (۱)
 این که امام در ذیل این کلام حکمت‌آمیز می‌فرماید: برتری و فضیلت از آنِ کسی است که ابتدا کرده به سبب این است که شخص دوم هر کاری کند جنبه پاداش عمل دارد درحالی‌که شخص اول بدون این که خدمتی به او بشود اقدام به نیکی کرده و مطلقاً جنبه پاداش نداشته است، بنابراین شخص اول بر دومی برتری دارد.
 به همین دلیل در حدیثی از امام حسین (صلی‌الله علیه و آله) می‌خوانیم که فرمود: «لِلسَّلام سَبْعُونَ حَسَنَةُ تِسْعُونَ وَسِتُّونَ لِلْمُبْتَدی وَواحِدَةٌ لِلرّادِ؛ سلام هفتاد حسنه دارد که شصت و نه حسنه آن از کسی است که سلام کرده و یک حسنه از آن کسی که پاسخ می‌گوید». (۲)
 این حدیث از امیرمؤمنان نیز در بحارالانوار و مستدرک‌الوسائل نقل شده است.
 اضافه بر این کسی که ابتدا به سلام و تحیت یا کار نیک می‌کند یک فضیلت اخلاقی دیگری را نیز برای خود آشکار ساخته و آن مسئله تواضع در برابر برادر دینی است درحالی‌که پاسخ گوینده تواضع خاصی ندارد جزء این که حق‌شناسی می‌کند.
 عجب این که اصل این کلام حکمت‌آمیز در شرح نهج‌البلاغه مرحوم کمره ای و ابن میثم و مغنیه و همچنین شرح نهج‌البلاغه مرحوم شوشتری در اینجا نیامده است.
 شایان دقت است که واژه «أُسْدِیَتْ» از ماده «سَدْو» بر وزن «سرو» در اصل به معنی دراز کردن دست به‌سوی دیگری است، بنابراین «أُسْدِیَتْ إلَیْکَ یَدٌ» در کلام امام مفهومش این است که دستی به‌سوی تو دراز شد و این جمله کنایه از بخشش و اهدای هدیه است. (۳)
 
 پی‌نوشت‌ها:
 (۱). بحارالانوار، ج ۴۴، ص ۱۹۵، ح ۸.
(۲). همان، ج ۷۵، ص ۱۲۰، ح ۱۷.
(۳). سند گفتار حکیمانه: در کتاب مصادر آمده است که صدر این کلام حکمت‌آمیز از آیه قرآن (۸۵ سوره نساء) گرفته شده و ذیل آن در جزء ششم نهایت الارب نویری به شکل دیگری آمده است که نشان می‌دهد منبع دیگری به جز نهج البلاغه در اختیار داشته است.
 
 منبع: کتاب پیام امام امیر المومنین (علیه السلام)، شرح تازه و جامعی بر نهج البلاغه.

انتهای خبر/